خانه/مطالب آموزشی/هنر کلام و تعامل

مدل‌های تفکر: ۵ مفهوم کمتر شناخته‌شده برای جهت‌یابی در جهان

مدل‌های تفکر: ۵ مفهوم کمتر شناخته‌شده برای جهت‌یابی در جهان

چگونه می‌توانید حجم عظیم کاری خود را مدیریت کنید؟ حل و فصل مناسب تعارضات به چه شکل است؟ و چرا هر روز بیشتر احساس می‌کنید که هیچ پاسخی ندارید؟ با توجه به مسیرهای بی‌شماری که می‌توانیم برای حل مشکلات و تصمیم‌گیری طی کنیم، ذهن ما برای درک این هرج و مرج به میانبرها متکی است. ما به مدل‌های تفکر پناه می‌بریم؛ ابزارهای شناختی که هر روز آگاهانه یا ناآگاهانه از آن‌ها استفاده می‌کنیم. در این مقاله، قصد داریم پنج مفهوم کمتر شناخته‌شده را بررسی کنیم که می‌توانیم از آن‌ها برای کاهش پیچیدگی جهان استفاده کنیم.

۱

مدل‌های تفکر چیستند؟

۱ دقیقه

مدل‌های تفکر که به عنوان مدل‌های ذهنی یا طرز فکر نیز شناخته می‌شوند، رویکردی ساختاریافته برای حل مشکلات و تصمیم‌گیری ارائه می‌دهند. آن‌ها بر این ایده استوارند که تفکر شفاف و منطقی می‌تواند به ما کمک کند تا مشکلات پیچیده را تجزیه کنیم، راه‌حل‌های خلاقانه ایجاد کنیم و تصمیمات بهتری بگیریم. (چه کسی فکرش را می‌کرد؟) می‌توانیم به آن‌ها به عنوان ابزارهایی نگاه کنیم که ما را به سمت یک پاسخ هدایت می‌کنند. مشابه میانبرهای ذهنی، ما اغلب به صورت ناخودآگاه از آن‌ها استفاده می‌کنیم.

مدل‌های ذهنی در سال‌های اخیر بسیار پرطرفدار شده‌اند. سرمایه‌گذارانی مانند چارلی مانگر، وارن بافت و ناوال راویکانت موفقیت خود را به آن‌ها نسبت می‌دهند و البته دلایل خوبی هم برای این کار دارند. در دنیای وفور اطلاعات، مدل‌های تفکر به عنوان بازنمایی‌های ذهنی ساده و مبتنی بر تجربه از نحوه کارکرد چیزها عمل می‌کنند. آن‌ها می‌توانند با تمرکز بر آنچه مرتبط است و نادیده گرفتن اطلاعات نامربوط، به ما در پردازش اطلاعات کمک کنند.

در حالی که مدل‌های تفکر ساختاری برای کاهش پیچیدگی جهان ارائه می‌دهند، بسیار هم وابسته به زمینه (بافتار) هستند. به عنوان مثال، «دایره شایستگی» وارن بافت، یک ابزار شناختی مفید برای کمک به یافتن رسالت زندگی شماست. اما زمانی که به دنبال تشخیص مشکل هواپیمایی هستید که در حال سقوط است، کاملاً بی‌فایده خواهد بود. بنابراین، هرچه مدل تفکر شما تطابق بیشتری با مشکل پیش رو داشته باشد، قضاوت شما بهتر خواهد بود.

۲

۵ مدل تفکر کمتر شناخته‌شده

۱ دقیقه

بیایید به بررسی پنج مورد از مدل‌های تفکر کمتر شناخته‌شده بپردازیم. اگر به طور آگاهانه به کار گرفته شوند، می‌توانند به ما در جهت‌یابی در جهان کمک کنند؛ هرچند که بدون ایراد و هشدار هم نیستند.

۳

۱. ماتریس آیزنهاور: چگونه اولویت‌بندی کنیم

۱ دقیقه

تا گردن در کار غرق شده‌اید؟ با تماس‌ها، درخواست‌ها و ایمیل‌های بی‌شماری روبرو هستید؟ از ماتریس آیزنهاور برای دسته‌بندی وظایف خود بر اساس اهمیت و فوریت استفاده کنید. این مدل تفکر که به عنوان «جعبه آیزنهاور» یا «ماتریس فوری-مهم» نیز شناخته می‌شود، ابزاری است که برای اولویت‌بندی کارها و مدیریت زمان استفاده می‌شود. وظایف خود را بر اساس فوریت و اهمیت آن‌ها به چهار دسته تقسیم کنید. به انبوه کارهایی که در حال حاضر پیش رو دارید فکر کنید. چگونه هر وظیفه را طبقه‌بندی می‌کنید؟

  • آیا فوری و مهم است؟ وقت را تلف نکنید. همین الان انجامش دهید.

  • آیا مهم است اما فوری نیست؟ سر فرصت تصمیم بگیرید که چه زمانی آن را انجام خواهید داد.

  • آیا فوری است اما مهم نیست؟ آن را به شخص دیگری محول کنید.

  • آیا نه مهم است و نه فوری؟ بعداً انجامش دهید.

این ماتریس بر اساس اصول دوایت دی. آیزنهاور است که یکی از شلوغ‌ترین مشاغل قابل تصور را داشت: رئیس جمهور ایالات متحده بودن. در حالی که این ابزار می‌تواند به شما کمک کند حجم کاری خود را به بخش‌های قابل مدیریت تقسیم کنید، یک نکته ظریف وجود دارد. کارایی این ماتریس کاملاً به ارزیابی شما از فوریت و اهمیت یک کار بستگی دارد. این موضوع البته همیشه واضح نیست، کاملاً شخصی است و ممکن است هر لحظه تغییر کند.

۴

۲. مدل سارا (SARA): چگونه مشکلات را حل کنیم

۱ دقیقه

مدل SARA یک رویکرد ساختاریافته برای حل مسئله است. مخفف SARA برگرفته از کلمات پویش (Scanning)، تحلیل (Analysis)، واکنش (Response) و ارزیابی (Assessment) است. این مدل در دنیای پلیسِ مشکل‌محور محبوب است، اما تقریباً در هر زمینه‌ای قابل اجراست. در اینجا نسخه‌ای را که برای اهداف غیرنظامی (شهروندی) اقتباس کرده‌ام، می‌بینید:

  • پویش: برای حل یک مشکل، ابتدا باید آن را پیدا کنیم. به همین دلیل در مرحله اول، محیط اطراف خود را برای یافتن مشکلات احتمالی اسکن (پویش) می‌کنیم. این بدان معنا نیست که به دنبال دردسر می‌گردیم. ما به عنوان مثال، بر اساس موارد تکرارشونده، مسائل را شناسایی می‌کنیم. همچنین پیامدهای احتمالی آن‌ها را قبل از اولویت‌بندیِ فوری‌ترین موارد در نظر می‌گیرییم.

  • تحلیل: اکنون زمان آن است که روی مشکل اولویت‌دار خود تمرکز کنیم. ما آن را تجزیه و تحلیل می‌کنیم و سعی می‌کنیم پیشینه و بافتار مسئله را درک کنیم. علت ریشه‌ای چیست؟ چه کسانی درگیر هستند؟ تاکنون چگونه (اگر اصلاً اقدامی شده باشد) به آن پرداخته شده است؟ برای پاسخ به این سوالات، باید داده‌های مرتبط را جمع‌آوری و ارزیابی کنیم.

  • واکنش: پس از مشخص شدن علت ریشه‌ای، می‌توانیم مداخلاتی را برای رسیدگی به مشکلات بررسی کنیم. این شامل پیشنهاد گزینه‌هایی برای مقابله با آن و در نظر گرفتن نحوه اجرای آن‌هاست. با این حال، مراقب «قانون پیامدهای ناخواسته» باشید. مهم نیست چقدر نیت خوبی داشته باشید، راه‌حل شما ممکن است نتیجه معکوس بدهد و اوضاع را بی‌نهایت بدتر کند.

  • ارزیابی: قانون پیامدهای ناخواسته یکی از دلایلی است که اهمیت ارزیابی مؤثر بودن واکنش ما را نشان می‌دهد. اگر واکنش موثر بوده باشد، اسکن مجدد محیط باید نشان دهد که مشکل ناپدید شده است. اگر همچنان باعث دردسر می‌شود، احتمالاً باید واکنش خود را مجدداً ارزیابی کنیم یا یک بار دیگر به مرحله تحلیل مشکل برگردیم.

۵

در واقعیت، مدل SARA معمولاً به صورت چرخه‌ای و غیرخطی استفاده

۱ دقیقه

در واقعیت، مدل SARA معمولاً به صورت چرخه‌ای و غیرخطی استفاده می‌شود. چهار مرحله را می‌توان در هر زمانی بازبینی کرد. برای مثال، ممکن است بخواهیم به مرحله پویش برگردیم تا ببینیم آیا مشکل هنوز پابرجاست یا خیر، حتی زمانی که در مرحله تحلیل هستیم. این موضوع، این مدل ذهنی را شبیه به چرخه اطلاعاتی می‌کند که در جوامع جاسوسی و اطلاعاتی استفاده می‌شود.

۶

۳. مدل حل تعارض

۱ دقیقه

تعارضات به شکل اختلافات جدی، عادت دارند شما را به درون هرج و مرج پرتاب کنند. از خود می‌پرسید چگونه این‌قدر سریع تشدید شد؟ و چگونه می‌توان بدون آسیب از آن خارج شد؟ خب، من هیچ ایده‌ای ندارم. اما «مدل حل تعارض» شش روش مختلفی را که افراد معمولاً به تعارض واکنش نشان می‌دهند، برجسته می‌کند. آن‌ها در دو دسته عاطفی و منطقی قرار می‌گیرند:

۷

واکنش‌های عاطفی

۱ دقیقه
  • فرار (Flight): ما از موقعیت طفره می‌رویم یا به طور کامل اجتناب می‌کنیم و تعارض را حل نشده رها می‌کنیم. نکته منفی این است که هر دو طرف بازنده می‌شوند.

  • مبارزه (Fight): ما با قصد پیروزی بر دیگران با یک تعارض برخورد می‌کنیم. نکته منفی این است که فقط یک برنده می‌تواند وجود داشته باشد.

  • تسلیم (Give up): ما عقب‌نشینی می‌کنیم و تسلیم می‌شویم. نتیجه مثبت این است که تعارض پایان می‌یابد. نکته منفی این است که به این دلیل پایان می‌یابد که ما داوطلبانه شکست می‌خوریم.

۸

واکنش‌های منطقی

۱ دقیقه
  • شانه خالی کردن از مسئولیت: ما موضوع را به شخص دیگری محول می‌کنیم. شاید آن‌ها تعارض را برای ما حل کنند. شاید هم آن را بی‌نهایت بدتر کنند. بنابراین احتمال دارد هر دو طرف در نهایت بازنده شوند.

  • سازش: ما راه‌حلی پیدا می‌کنیم که همه افراد درگیر بتوانند با آن کنار بیایند. اگرچه ایده‌آل نیست، اما ممکن است این بهترینِ راه‌حل‌های بد برای همه باشد.

  • اجماع: ما برای حل تعارض خود، درباره یک راه سوم مذاکره می‌کنیم. در بهترین حالت، کار به جایی می‌رسد که هر دو طرف راضی باشند.

ما می‌توانیم از این مدل تفکر برای ایجاد کمی نظم در هرج و مرج استفاده کنیم؛ از طریق شناسایی روش حل تعارضی که به آن تمایل داریم و واکنشی که از طرف مقابلمان انتظار داریم. این که کدام واکنش بهترین است، به شدت به موقعیت بستگی دارد. اگر در حال سرقت از شما هستند و فرصتی برای فرار پیدا می‌کنید، سعی نمی‌کنید به اجماع برسید. اما برای اکثر موقعیت‌های غیرکشنده، ممکن است بخواهید در هنر مذاکره تسلط پیدا کنید. (منبع: کتاب تصمیم‌گیری)

۹

۴. مدل جعبه سیاه: چرا شما همه پاسخ‌ها را ندارید

۱ دقیقه

آیا تا به حال این تصور را داشته‌اید که همه‌چیز پیچیده‌تر شده است؟ اینکه درک اصول اولیه زندگی مدرن به طور فزاینده‌ای دشوار شده است؟ و اینکه همه این‌ها با سرعتی شتابان اتفاق می‌افتد؟ اکنون اصطلاحی برای آن دارید؛ به آن «مدل جعبه سیاه» می‌‌گویند. این مدل تفکر که توسط نویسندگان کتاب تصمیم‌گیری پیشنهاد شده، تلاش می‌کند این پدیده را توضیح دهد.

این مدل مطرح می‌کند که هستی ما به طور فزاینده‌ای توسط جعبه‌های سیاه محاصره شده است. این‌ها «سازه‌های پیچیده‌ای هستند که ما آن‌ها را درک نمی‌کنیم، حتی اگر برایمان توضیح داده شوند». در حالی که ما نمی‌توانیم داخل این جعبه‌های سیاه را ببینیم، اما همچنان پیامدهای آن‌ها را در تصمیم‌گیری‌هایمان لحاظ می‌کنیم. آیا واقعاً درک می‌کنید دستگاهی که با آن این مقاله را می‌خوانید چگونه کار می‌کند؟ یا الگوریتم موتور جستجویی که برای پیدا کردن آن استفاده کرده‌اید؟

اگر بیشتر در مورد آن فکر کنیم، مدل جعبه سیاه پیامدهای عجیبی دارد. هرچه جعبه‌های سیاه بیشتری ما را احاطه کنند، تصمیمات روزمره ما بیشتر به مسئله‌ای مبتنی بر ایمان و باور تبدیل می‌شود. این همچنین می‌تواند به این معنا باشد که ما در برابر افرادی که توضیحات مبتنی بر باور (و نه منطقی) ارائه می‌دهند، آسیب‌پذیرتر هستیم. به نظر می‌رسد ما در سادگی احساس راحتی بیشتری می‌کنیم، که این امر می‌تواند منجر به پدیده Bikeshedding شود؛ به این معنی که به جای بحث مفصل درباره پیچیدگی‌های سیستم‌های عظیم، ما در جزئیات پیش‌پاافتاده‌ای که می‌توانیم درک کنیم غرق می‌شویم.

۱۰

۵. نقشه در برابر قلمرو: چه چیزی باعث می‌شود همه مدل‌ها اشتباه باشند

۱ دقیقه

«نقشه همان قلمرو نیست» عبارتی است که توسط آلفرد کورزیبسکی ابداع شده است. این ریاضیدان لهستانی-آمریکایی همچنین خاطرنشان کرد که «کلمه همان شیء نیست». چنین اظهاراتی ممکن است مانند یک تلاش ضعیف در مسابقه «بیان بدیهیات» به نظر برسد. اما در نگاه دوم، آن‌ها بسیار عمیق‌تر هستند و می‌توانند به عنوان یک مدل تفکر برای درک رابطه بین مفاهیم و واقعیت عمل کنند.

نقشه‌ها تنها نمایانگر سازه ذهنی ما از جهان هستند. با این حال، قلمرو همان واقعیت است. به همین دلیل است که باید نقشه‌ها را در زمینه‌ای که در آن ایجاد شده‌اند در نظر بگیریم. برخی از آن‌ها برای جهت‌یابی در جاده‌ها و آزادراه‌ها هنگام رانندگی با ماشین ایده‌آل هستند. اما زمانی که به دنبال مسیرهای دوچرخه‌سواری و کوره‌راه‌هایی هستیم تا ما را به دل طبیعت ببرند، چندان مفید نیستند. به هر حال، هر دو تقریب‌های ناقص و ناکاملی از قلمرو هستند.

به همین ترتیب، مدل‌های ذهنی نیز صرفاً بازنمایی‌های ذهنی از جهان هستند و اگرچه ممکن است مفید و کمک‌کننده باشند، اما با خود واقعیت یکسان نیستند. ما باید بتوانیم آن‌ها را بر این اساس تطبیق دهیم و به اندازه کافی انعطاف‌پذیر باشیم تا مدلی را انتخاب کنیم که متناسب با مشکل ما باشد. با گفتن این موضوع، مدل تفکر «نقشه در برابر قلمرو» یک گذار و پل ارتباطی زیبا می‌سازد تا در بخش بعدی در مورد محدودیت‌های این ابزارهای شناختی بیشتر به شما بگویم.

۱۱

محدودیت‌های مدل‌های تفکر

۱ دقیقه

مدل‌های تفکر مزایای آشکاری دارند که بسیار عالی است، زیرا استفاده نکردن از آن‌ها غیرممکن است. همانطور که ریچاردز هویر، تحلیلگر اطلاعاتی سابق، در کتاب روانشناسی تحلیل اطلاعات می‌‌نویسد: «مدل‌های ذهنی اجتناب‌ناپذیرند. آن‌ها در اصل، عصاره هر آن چیزی هستند که فکر می‌کنیم در مورد یک موضوع می‌دانیم.» هرگاه با وفور بیش از حد اطلاعات روبرو می‌شویم، آن‌ها ابزارهای بسیار ارزشمندی هستند. با این حال، همین امر معایب و هزینه‌های آن‌ها را نیز تعیین می‌کند.

اطلاعات ارزشمند می‌توانند در شکاف‌های این مدل‌ها گم شوند. توضیحات جایگزین اما درست ممکن است نادیده گرفته شوند. راه‌حل‌ها و تصمیمات بعدی می‌توانند در نهایت اشتباه از آب درآیند. به نظر می‌رسد این موضوع به ویژه برای متفکران باتجربه‌ای که طعمه سوگیری تأیید می‌شوند، صادق است. ما ممکن است اطلاعاتی را که با مدل فکری ما مطابقت ندارد رد کنیم و داده‌هایی را که با آن سازگارند بپذیریم. هویر می‌نویسد: «مشکل اینجاست که چگونه می‌توانیم اطمینان حاصل کنیم که ذهن در دنیایی که به سرعت در حال تغییر است، روی تفاسیر جایگزین باز می‌ماند.»

۱۲

افکار پایانی

۱ دقیقه

گردآوری مدل‌های تفکر، زیر سوال بردن آن‌ها و تطبیق آن‌ها با نیازهای خودمان، می‌تواند به ما در جهت‌یابی در دنیای وفور اطلاعات کمک کند؛ البته تا زمانی که بدانیم مزایا و محدودیت‌های آن‌ها چیست. به همان اندازه‌ای که آن‌ها محبوب شده‌اند، تنها ابزارهای موجود نیستند. اگر به دنبال تکنیک‌های تحلیلی مشترک بیشتری هستید، پست‌های من در مورد تکنیک‌های تحلیلی ساختاریافته (SATs) مانند تحلیل پیش از مرگ و کشف فریب را بررسی کنید.
✍️ کریس مایر
🌐 https://themindcollection.com

۱۳

مطالب مرتبط برای ادامهٔ یادگیری

۱ دقیقه

دیدگاه

مطالب مرتبط